Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği; ekonomik krizden dolayı üretime ara veren veya kısmi çalışan iş yerlerinde işçi çıkarılmasını önlemek için getirilmiş bir düzenlemedir. İşçi çalıştıran ve ekonomik krizden etkilenen işverenler sektör ayrımı olmaksızın ve işçi sayısına bağlı kalmaksızın bu haktan yararlanabilir

2009 yılında binlerce işverenin talebi üzerine Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı İş Müfettişlerince kısa çalışma uygunluk tespitleri yapılmış ve Türkiye İş Kurumu verilerine göre;

2009

Ocak 651

Şubat 6.935

Mart 27.491

Nisan 46.727

Mayıs 66.405

Haziran 82.439

Temmuz 53.734

Ağustos 47.176

Eylül 52.301

Ekim 45.105

Kasım 40.378

Aralık 38.911

kişiye kısa çalışma ödeneği ödenmiştir.

31 Aralık 2009 tarihi itibarıyla işsizlik sigortası;

Fon Girişler Toplamı 51 Milyar 614 Milyon TL

Fon Çıkışlar Toplamı 9 Milyar 518 Milyon TL

Kalan 42 Milyar 95 Milyon TL

dir.

Yasal Mevzuat

1- 4857 sayılı İş Kanunu 65.maddesinde düzenlenen kısa çalışma 5763 sayılı İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun[1] ile İş Kanunu kapsamından çıkarılmış, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenmiştir.

2- 5763 sayılı Kanunun 18.maddesi ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa eklenen ek 2.madde “Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işveren; genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması veya işyerinde faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması halinde, durumu derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir…”şeklinde düzenlenmiştir.

3- Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik[2] ile düzenlenmiştir.

4- Bakanlar Kurulunun 02.07.2009 tarih, 27276 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2009/15129 sayılı kararı ile “4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu geçici 8.maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde; 31.12.2009 tarihine kadar uzatma başvurusunda bulunulması, bir önceki kısa çalışma uygulamasının sona ermesi, kısa çalışma uygulaması devam eden ve aynı kişileri kapsayan uzatma talepleri hariç diğer talepler için yeni bir uygunluk tespiti yapılması koşulu ile kısa çalışma süresinin altı ay daha uzatılması…” kararı ile kısa çalışma çalışma süresi 2008 ve 2009 yıllarına münhasır olmak üzere 6 aydan 12 aya çıkarılmıştır.

5- Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü 07.07.2009 tarih, 106644 sayılı yazı ile Bakanlar Kurulu Kararının uygulanma usul ve esaslarını düzenlemiştir. Tüm il müdürlüklerine gönderilen yazı gereği; kısa çalışma uygulaması sona ermeden aynı şartlarda aynı kişiler için yapılan uzatma başvuruları yeni bir uygunluk tespiti yapılmadan dikkate alınacak ve uzatma işlemi gerçekleştirilecektir. Kısa çalışma uygulaması sona erdikten sonra yapılan uzatma başvurularında ise aynı şartlar ve ve kişiler olsa bile uzatma yapılmayacak, uygunluk tespiti istenecektir.

6- Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 5951 sayılı Kanun 28.01.2010 tarihinde TBMM’de kabul edilmiştir[3]. Yapılan “4447 sayılı Kanunun geçici 8.maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “2008 ve 2009” ibaresi “2008, 2009 ve 2010” şeklinde değiştirilmiştir…”düzenleme ile kısa çalışma uygulaması 2010 yılınıda kapsayacaktır.

Kısa Çalışma Ödeneği

1- Kısa çalışma ödeneğinden yararlanmak için;işverenin kısa çalışma talebinin uygun bulunması,işçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması ve kısa çalışma ödeneği talebinde bulunması gerekmektedir.

2- Kısa çalışma ödeneği alanların işe girmesi, yaşlılık aylığı almaya başlaması, herhangi bir sebeple silah altına alınması, herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılması veya geçici iş göremezlik ödeneğinin başlaması halinde kısa çalışma ödeneği kesilir.

3- İşveren, ilan ettiği süreden önce, normal faaliyetine başlamaya karar vermesi halinde durumu; Türkiye İş Kurumu birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya ve işçilere altı işgünü önce yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bildirimde belirtilen tarih itibariyle kısa çalışma sona erer.

4- Türkiye İş Kurumu birimi, işçilerin başvurusunu izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırır. Kısa çalışma ödeneği, işçinin kendisine, aylık olarak her ayın sonunda ödenir.

5- Kısa çalışma ödeneği nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir veya temlik edilemez.

Kısa Çalışma Ödeneğinin Miktarı

İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanması için;çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması şarttır.

İşsizlik ödeneği,kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan,işten çıkma-çıkarılma tarihinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün prim ödeyen işçilere verilmektedir.

Son üç yıl içinde;

- en az 600 gün prim ödeyen işçi 180 gün (6 ay) işsizlik ödeneği alacaktır.

- en az 900 gün prim ödeyen işçi 240 gün (8 ay) işsizlik ödeneği alacaktır.

- Son üç yılın tamamında 1080 gün prim ödeyen işçi 300 gün (10 ay) işsizlik ödeneği alacaktır.

Bu ödemelere hak kazanmak için diğer bir şart ise son üç yıl içinde son 120 gün (4 ay) kesintisiz olacaktır.

Yasal değişiklikler ile 2008,2009 ve 2010 yıllarında kısa çalışma için yapılan başvurulara münhasır olmak üzere kısa çalışma ödeneği miktarı % 50 oranında artırılmıştır.Diğer bir ifadeyle kısa çalışma ödeneği oranı en az %40 ‘dan %60’ a,en fazla ise %80’den %120’ye yükseltilmiştir.

Yasal değişiklikler sonucu;

- 01.01.2010-30.06.2010 tarihleri arasında 16 yaşından büyük işçiler için geçerli asgari ücret miktarı (aylık brüt) 729 TL’dir. Kısa çalışma ödeneği miktarı ise en az 729 x %60 = 437,40 TL, en fazla ise 729 x %120 = 874,80 TL’dir.

- Kısa çalışma ödenek miktarı asgari ücretin %120’si olan 874,80 TL’yi aşamayacağı için 1.458 TL (1.458 x %60 = 874,80) ve yukarısı ücret alanlar içinde miktar değişmeyecektir.

Sonuç

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 5951 sayılı Kanun gereği kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği uygulaması 2010 yılında da devam edecektir.

Kısa çalışma ödeğinden yararlanma süresi 6 aydan 12 aya çıkarılmıştır. Kısa çalışma ödenek süresi işsizlik ödeneği süresinden 6 ayı aşmamak koşuluyla düşülmeyecektir. 5838 sayılı Kanun gereği kısa çalışma ödenek süresinin 6 ayı aşması halinde aşan süre işsizlik ödenek süresinden düşülecektir.

İşyerinde çalışmanın kısa çalışma kapsamında değerlendirilebilmesi için kanaatimce en az dört hafta süreyle fasılasız olarak iş tamamen veya kısmen duracak veya çalışma süresi geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılacaktır.

2009 yılında kısa çalışmadan yararlanan binlerce işverenden bir kısmının yasal düzenlemeye uymadığı, işçileri tam gün çalıştırdığı yönünde duyumlar artmaktadır. Kanaatimce uygunluk tespiti başlangıç aşaması yerine süreç içinde yapılmalı, Türkiye İş Kurumu, kısa çalışma kapsamında işverenlik beyan ve belgelerini esas alarak kısa çalışma uygulamasına onay vermeli ve işçilerin kısa çalışma ödeneklerini en kısa süre içinde almalarını sağlamalıdır. Bu uygulama süreci hızlandıracağı gibi kötü niyetli işverenlerin tespitinide sağlayacaktır.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] 5763 sayılı Kanun 26.05.2008 tarih, 26887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

[2] 13.01.2009 tarih, 27109 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

[3] Yazının düzenlendiği tarih itibariyle Resmi Gazetede yayımlanmamıştır.

=============================================
Cumhur Sinan Özdemir

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

İş Müfettişi -Ankara

csnozdemir@gmail.com